Ιδέες που αλλάζουν τον κόσμο
Σχετικά με το εργαστήριο
Βασικές πληροφορίες
- Πλήρης τίτλος: Ιδέες που αλλάζουν τον κόσμο: Από τη φιλοσοφία στην επιστήμη και τη δημοκρατία
- Ημερομηνίες: 23–24 Ιανουαρίου 2027, 11:00 π.μ. – 2:00 μ.μ. το Σάββατο και 11:00 π.μ. – 3:00 μ.μ. την Κυριακή
- Τοποθεσία: AiTHERION, Ωδείο Αθηνών, Αθήνα
- Διοργάνωση: ΚΕΣ
- Ανοικτό σε: Όλους/ες (περιορισμένος αριθμός θέσεων)
- Περίοδος αιτήσεων: 18 Νοεμβρίου – 20 Δεκεμβρίου 2026
- Γλώσσα: Ελληνικά
- Ακαδημαϊκός συντονισμός: Δημήτριος Πετάκος (Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος»· Επιμελητής, AiTHERION· Ιστορικός των Επιστημών, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών)
- Συντονισμός δραστηριότητας: Ματίνα Γκόγκα (ΚΕΣ)
- Τηλέφωνο και email επικοινωνίας: +30 27520 47030, εσωτ. 1, matina.goga@chs.harvard.edu
Περιγραφή
Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος διοργανώνει εργαστήριο με θέμα «Ιδέες που αλλάζουν τον κόσμο: Από τη φιλοσοφία στην επιστήμη και τη δημοκρατία». Το ΚΕΣ, στο πλαίσιο της ετήσιας σειράς εργαστηρίων, στοχεύει στην υποστήριξη των Ελληνικών Σπουδών και του ευρύτερου πεδίου των Ανθρωπιστικών Επιστημών και στην προσφορά διαγενεακών, διεπιστημονικών ευκαιριών διά βίου μάθησης για το ευρύ κοινό.
Τι συμβαίνει όταν οι ιδέες ενός ανθρώπου αμφισβητούν τις κυρίαρχες αντιλήψεις της εποχής του; Ποιος αποφασίζει τι μπορούμε να σκεφτόμαστε, να λέμε και να θεωρούμε αληθές; Πώς συνδέονται η ελευθερία της σκέψης, η επιστημονική γνώση και η δημοκρατία;
Το εργαστήριο «Ιδέες που αλλάζουν τον κόσμο: Από τη φιλοσοφία στην επιστήμη και τη δημοκρατία» προσκαλεί τους/τις συμμετέχοντες/ουσες σε ένα ταξίδι στην ιστορία της φιλοσοφίας και της επιστήμης, μέσα από δύο εμβληματικές δίκες: τη δίκη του Σωκράτη στην αρχαία Αθήνα και τη δίκη του Γαλιλαίου από την Ιερά Εξέταση τον 17ο αιώνα. Δύο διαφορετικές ιστορικές στιγμές, δύο συγκρούσεις ανάμεσα σε ανθρώπους και θεσμούς εξουσίας, που θέτουν ερωτήματα τα οποία παραμένουν επίκαιρα: Ποια είναι τα όρια της ελεύθερης σκέψης; Πώς αντιμετωπίζει μια κοινωνία την αμφισβήτηση; Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην αυθεντία, την επιστημονική γνώση και την αναζήτηση της αλήθειας;
Με αφετηρία τη βιωματική εμπειρία της έκθεσης AiTHERION, οι συμμετέχοντες/ουσες θα προσεγγίσουν φιλοσοφικά τα δύο ιστορικά παραδείγματα, θα εξετάσουν τα επιχειρήματα και τις επιλογές των πρωταγωνιστών και θα αναστοχαστούν πάνω στις συνέπειες που είχαν οι δίκες για την ελευθερία της σκέψης, την εξέλιξη της επιστήμης και τη δημοκρατική ζωή.
Μέσα από διάλογο, ανταλλαγή απόψεων, βιωματικές δράσεις και συλλογικό προβληματισμό, το εργαστήριο δεν επιδιώκει απλώς να ανασυνθέσει δύο ιστορικά γεγονότα, αλλά να δημιουργήσει έναν χώρο όπου οι συμμετέχοντες/ουσες θα μπορούν να θέσουν τα δικά τους ερωτήματα, να αμφισβητήσουν αυτονόητες βεβαιότητες και να ανακαλύψουν πώς οι ιδέες μπορούν να μετασχηματίσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και τη θέση μας μέσα σε αυτόν.
Άλλωστε, η ιστορία της φιλοσοφίας και της επιστήμης δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το πώς επιλέγουμε να σκεφτόμαστε, να κρίνουμε και να συνυπάρχουμε στο παρόν.
Θεματικοί άξονες – δομή του εργαστηρίου
Η προσέγγιση του θέματος θα δομηθεί πάνω στους ακόλουθους θεματικούς άξονες:
1η μέρα
Αφετηρία είναι η βιωματική εμπειρία της έκθεσης AiTHERION και η μετάβαση από τα φιλοσοφικά ερωτήματα στη δημόσια ζωή. Η δίκη του Σωκράτη γίνεται το παράδειγμα για να εξεταστούν η διαφωνία, η εξουσία, η ευθύνη του πολίτη και η σχέση ανάμεσα στην ατομική συνείδηση και την κοινότητα.
Θεματικοί άξονες
- Η φιλοσοφία ως αμφισβήτηση των βεβαιοτήτων.
- Η σχέση δικαιοσύνης και ευδαιμονίας.
- Η σχέση φιλοσοφίας και δημοκρατίας: μπορεί η δημοκρατία να περιορίσει την ελευθερία που η ίδια προστατεύει;
- Η ελευθερία του λόγου και τα όριά της: πότε η αμφισβήτηση θεωρείται απειλή;
- Η ευθύνη του πολίτη απέναντι στους νόμους και στις προσωπικές του πεποιθήσεις.
2η μέρα
Η δεύτερη μέρα μεταφέρει τον προβληματισμό από την αρχαία δημοκρατία στην πρώιμη νεότερη επιστήμη. Η περίπτωση του Γαλιλαίου επιτρέπει να εξεταστούν οι συγκρούσεις ανάμεσα στην παρατήρηση, την επιστημονική επιχειρηματολογία, την αυθεντία και τις καθιερωμένες αντιλήψεις για τον κόσμο.
Θεματικοί άξονες
- Η Επιστημονική Επανάσταση: πώς αλλάζει η εικόνα μας για τον κόσμο.
- Η δίκη του Γαλιλαίου: αστρονομικές ανακαλύψεις, επιχειρήματα και θεσμικό πλαίσιο.
- Επιστημονική γνώση και αυθεντία: ποια επιχειρήματα δικαιούμαστε να αμφισβητούμε;
- Παρατήρηση, πείραμα και τεκμήρια: πώς στηρίζουμε έναν ισχυρισμό;
- Επιστήμη, εξουσία και ευθύνη: ποιος αποφασίζει ποια γνώση μπορεί να διαδοθεί;
Ο συντονιστής θα παρουσιάσει τις παραπάνω θεματικές, δίνοντας έμφαση στην αξία του φιλοσοφικού και κριτικού αναστοχασμού και οι συμμετέχοντες/ουσες θα λάβουν μέρος ενεργά στον διάλογο και θα εμβαθύνουν στη σχέση γνώσης/επιστήμης και κοινωνίας. Το εργαστήριο θα είναι κατά βάση βιωματικό και οι συμμετέχοντες/ουσες θα καλούνται ενεργά να συζητήσουν και να πάρουν συγκεκριμένες αποφάσεις.
Δέκα ημέρες πριν τη διεξαγωγή του εργαστηρίου, όλα τα άτομα που θα συμμετάσχουν θα λάβουν σχετικό υλικό το οποίο μπορούν προαιρετικά να μελετήσουν εκ των προτέρων.
Στόχοι
Με την ολοκλήρωση του εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες/ουσες αναμένεται να έχουν καλλιεργήσει:
- Γνώση και κατανόηση
- Να γνωρίσουν τη δίκη του Σωκράτη και τη δίκη του Γαλιλαίου ως δύο ιστορικές περιπτώσεις σύγκρουσης ανάμεσα σε ιδέες, θεσμούς και μορφές εξουσίας.
- Να κατανοήσουν τη σημασία της φιλοσοφικής αμφισβήτησης για την εξέλιξη της σκέψης, της επιστημονικής γνώσης και της δημοκρατίας.
- Να διερευνήσουν τη σχέση ανάμεσα στην αλήθεια, την αυθεντία, την ελευθερία της σκέψης και την ευθύνη του πολίτη.
- Δεξιότητες
- Να εξασκηθούν στην κριτική εξέταση επιχειρημάτων και στην αξιολόγηση τεκμηρίων.
- Να διατυπώνουν και να υποστηρίζουν τις απόψεις τους, αναγνωρίζοντας παράλληλα διαφορετικές οπτικές και ερμηνείες.
- Να συμμετέχουν σε διάλογο, να συνεργάζονται και να επανεξετάζουν τις αρχικές τους θέσεις μέσα από τη συλλογική διερεύνηση.
- Στάσεις
- Να αναγνωρίσουν την αξία της ελεύθερης σκέψης, της αμφισβήτησης και της διαφωνίας ως στοιχείων μιας δημοκρατικής κοινωνίας.
- Να αναπτύξουν προβληματισμό σχετικά με την ευθύνη που συνοδεύει την ελευθερία της έκφρασης και την παραγωγή και διάδοση της γνώσης.
- Να συνδέσουν τα ιστορικά παραδείγματα με σύγχρονα ζητήματα που αφορούν την επιστήμη, τη δημόσια συζήτηση και τη δημοκρατική συνύπαρξη.
Ειδικός στόχος της βιωματικής εμπειρίας στο AiTHERION
- Να αξιοποιήσουν την εμπειρία της έκθεσης ως αφετηρία για προσωπικό αναστοχασμό, ανταλλαγή απόψεων και συλλογική διερεύνηση φιλοσοφικών ερωτημάτων, συνδέοντας τη βιωματική εμπειρία με την ιστορική γνώση και τη σύγχρονη πραγματικότητα.
Αίτηση και συμμετοχή
Οι ενδιαφερόμενοι/ες καλούνται να υποβάλουν ηλεκτρονικά ατομική αίτηση συμμετοχής για το εργαστήριο, στην οποία θα πρέπει να συμπληρώσουν:
- τα προσωπικά τους στοιχεία και την ιδιότητά τους (π.χ. σπουδές ή επάγγελμα),
- μια σύντομη περιγραφή, η οποία δεν θα ξεπερνάει τη μία παράγραφο, με τις προσδοκίες, το κίνητρο συμμετοχής τους, ή και θέματα που τους προβληματίζουν σε σχέση με το θέμα,
- ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα (χρονολογικό) το οποίο δεν πρέπει να ξεπερνάει τις 150 λέξεις.
Ο αριθμός των θέσεων θα είναι περιορισμένος. Η επιλογή των συμμετεχόντων/ουσών θα γίνει από τον ακαδημαϊκό συντονιστή του εργαστηρίου βάσει του βιογραφικού τους και των στοιχείων που θα δηλώσουν στην ηλεκτρονική αίτησή τους. Πρότερη γνώση στο θέμα δεν απαιτείται. Η συμμετοχή στο εργαστήριο είναι δωρεάν.
Το ΚΕΣ θα χορηγήσει στους/στις συμμετέχοντες/ουσες ευχαριστήρια επιστολή που θα πιστοποιεί τη συμμετοχή τους στο εργαστήριο.
Όλοι/ες οι αιτούντες/ούσες θα ειδοποιηθούν μέχρι 5 Ιανουαρίου 2027 με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου για την εξέλιξη της αίτησής τους. Οι συμμετέχοντες/ουσες χρειάζεται να επιβεβαιώσουν τη συμμετοχή τους με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και θα ενημερωθούν για τη συμμετοχή τους και σχετικές φόρμες που θα χρειαστεί να υποβάλουν. Για διευκρινίσεις σχετικά με το εργαστήριο και τη διαδικασία των αιτήσεων μπορείτε να απευθύνεστε καθημερινά (10:00 π.μ. – 5:00 μ.μ.) στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος στο τηλέφωνο +30 27520 47030, εσωτ. 1.
Προσβασιμότητα
Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος καλωσορίζει τη συμμετοχή ανάπηρων ατόμων στα εργαστήρια και τις δραστηριότητές του. Εάν θα θέλατε να ζητήσετε παροχές ή έχετε ερωτήσεις για την πρόσβαση στους χώρους, παρακαλούμε πριν από τη συμμετοχή σας να απευθυνθείτε μέσω email στη διεύθυνση matina.goga@chs.harvard.edu ή να τηλεφωνήσετε στο +30 27520 47030, εσωτ. 1. Αιτήματα για παροχές θα πρέπει να υποβάλλονται όσο το δυνατόν νωρίτερα. Κάθε αίτημα θα εξετάζεται ανά περίπτωση. Ωστόσο, παρακαλούμε να λάβετε υπόψη σας ότι όλες οι υπηρεσίες εξαρτώνται από τη διαθεσιμότητα.