Μάθετε για το Πρόγραμμα Ερευνητικών Επισκέψεων στο Ναύπλιο 2025
Με στόχο την ενίσχυση της νέας γενιάς επιστημόνων στην Ελλάδα και την προαγωγή του διεπιστημονικού διαλόγου, το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Ελλάδος (ΚΕΣ) ολοκλήρωσε με επιτυχία το πρόγραμμα «Ερευνητικές Επισκέψεις στο Ναύπλιο» για το 2025. Η πρωτοβουλία, που φέτος πραγματοποιήθηκε για τρίτη συνεχή χρονιά, υποδέχθηκε συμμετέχοντες από ελληνικά πανεπιστήμια σε δύο περιόδους διαμονής (1-7 Ιουνίου και 31 Αυγούστου-6 Σεπτεμβρίου 2025) στις εγκαταστάσεις του ΚΕΣ στο Ναύπλιο.
Το φετινό πρόγραμμα επικεντρώθηκε στον τομέα της Βιοηθικής, προσκαλώντας ερευνητές να διερευνήσουν τις ηθικές, κοινωνικές και φιλοσοφικές διαστάσεις της βιοτεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν τις βάσεις δεδομένων και τα εργαλεία της ψηφιακής βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Harvard και να συμμετάσχουν σε γόνιμο διάλογο με ακαδημαϊκούς συμβούλους και ερευνητές/τριες. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε σε ερευνητικά πρότζεκτ που αφορούν τη σχέση μεταξύ Γενετικής και Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ ενθαρρύνθηκαν ενεργά και οι ευρύτερες διεπιστημονικές προσεγγίσεις.
Κατά τη διάρκεια της διαμονής τους στο Ναύπλιο, οι ερευνητές/τριες είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν την έρευνά τους, να λάβουν ανατροφοδότηση για τις εργασίες τους, να συμμετάσχουν σε γόνιμες συζητήσεις και να αποτελέσουν ενεργό μέρος της ακαδημαϊκής κοινότητας του ΚΕΣ. Οι εμπειρίες αυτές συνέβαλαν τόσο στην επιστημονική τους πρόοδο όσο και στην επαγγελματική τους εξέλιξη.
Τα παρακάτω βιογραφικά παρουσιάζουν τους ερευνητές/τριες του 2025 και αναδεικνύουν τη συμβολή τους σε ορισμένα από τα πλέον επίκαιρα και σημαντικά ερωτήματα της σύγχρονης βιοηθικής.
Πολύκαρπος Γκασιαβέλης
Σχετικά με την ερευνητική επίσκεψη
Τίτλος έρευνας: «Ηθικά ζητήματα σχετικά με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην υγειονομική περίθαλψη»
Η συμμετοχή μου στο πρόγραμμα «Ερευνητικές Επισκέψεις στο Ναύπλιο» ήταν μια μοναδική εμπειρία, η οποία θα αποτελεί ορόσημο στην ακαδημαϊκή μου πορεία. Τόσο η ακαδημαϊκή επιτροπή, όσο και το λοιπό προσωπικό του ΚΕΣ στάθηκε δίπλα μας κατά τη διάρκεια του προγράμματος, πάντα πρόθυμο να μας βοηθήσει στη διεξαγωγή της έρευνάς μας και να λύσει οποιαδήποτε απορία μας. Η ψηφιακή βιβλιοθήκη του Κέντρου μού παρείχε πλούσια και πρόσφατη βιβλιογραφία, η οποία συνεισέφερε σε μέγιστο βαθμό στην εκπόνηση της έρευνάς μου, με τίτλο «Ηθικά ζητήματα σχετικά με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στην υγειονομική περίθαλψη». Η έρευνά μου επικεντρώθηκε στην παραβίαση των τεσσάρων βασικών αρχών βιοηθικής (αυτονομία, ευεργεσία, μη βλάπτειν, δικαιοσύνη) που μπορεί να προκύψει από τη χρήση ΤΝ στον χώρο της υγείας, καθώς και στις αλλαγές που μπορεί να επιφέρει το ΤΝ στη σχέση μεταξύ υγειονομικού προσωπικού και ασθενών. Επιπλέον, νιώθω τυχερός που γνώρισα άλλους τέσσερις υποψήφιους διδάκτορες, με τους οποίους είχαμε παρόμοια ερευνητικά ενδιαφέροντα. Μέσα από τη συνεργασία και τις εποικοδομητικές μας συζητήσεις, αναπτύξαμε μια δυνατή σχέση, η οποία είμαι σίγουρος ότι θα συνεχιστεί και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά το ΚΕΣ και το Πανεπιστήμιο Harvard για αυτές τις μοναδικές δύο εβδομάδες, με την ελπίδα ότι η συνεργασία μας θα συνεχιστεί στο μέλλον.
Λίγα λόγια για τον Πολύκαρπο Γκασιαβέλη
Ο Πολύκαρπος Γκασιαβέλης είναι οδοντίατρος και αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας. Αποφοίτησε από την Οδοντιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 2012. Το 2021 ολοκλήρωσε επιτυχώς το μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών «Δεοντολογία και ηθική στις βιοϊατρικές επιστήμες» του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και το 2025 το μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών «Πρόληψη και έλεγχος κλινικά σοβαρών λοιμώξεων σε μονάδες υγείας» στο ίδιο πανεπιστήμιο. Από το 2023 είναι υποψήφιος διδάκτωρ του Τμήματος Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ο τίτλος της διατριβής του είναι: «Η εκπαίδευση των Ελλήνων επαγγελματιών υγείας στη βιοηθική και τη δεοντολογία». Το ερευνητικό του πεδίο επικεντρώνεται στα ηθικά και δεοντολογικά ζητήματα στον χώρο της υγείας, καθώς και στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης κατά την παροχή υγειονομικής περίθαλψης.
Αναστασία Δρικάκη(ς)
Σχετικά με την ερευνητική επίσκεψη
Τίτλος έρευνας: «Από τον εγκέφαλο στην τεχνητή νοημοσύνη: Συνειδητή ανάδυση σε αυτοοργανούμενα συστήματα»
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στο ΚΕΣ στο Ναύπλιο, εργάστηκα στο θέμα «Από τον εγκέφαλο στην τεχνητή νοημοσύνη: Συνειδητή ανάδυση σε αυτοοργανούμενα συστήματα». Η εργασία αναπτύσσει τις ελάχιστες συνθήκες για τη συνείδηση, που βασίζονται στην ομοιοστατική ρύθμιση και την προγνωστική δυναμική, και διατυπώνει κατευθύνσεις αρχών για την απόδοση συνείδησης και ευθύνης σε τεχνητούς παράγοντες. Ο προσανατολισμός και η πρόσβαση στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Harvard, σε συνδυασμό με διαβουλεύσεις και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης, μου επέτρεψαν να βελτιώσω τους βασικούς ορισμούς και τις συγκρίσεις μεταξύ των κορυφαίων θεωριών της συνείδησης, καθώς και να σκιαγραφήσω εμπειρικές δοκιμές που συνδέουν τα μοντέλα ενεργητικής συμπερασματολογίας με τη βιοηθική αξιολόγηση. Το συνεργατικό περιβάλλον με συναδέλφους ερευνητές ενθάρρυνε τον αυστηρό αλλά και εποικοδομητικό διάλογο, βοηθώντας με να μετατρέψω τις θεωρητικές δεσμεύσεις σε ένα σαφές ερευνητικό σχέδιο και να συντάξω ενότητες κατάλληλες για δημοσίευση. Συνολικά, η εμπειρία μου στο ΚΕΣ ήταν πνευματικά επικεντρωμένη, συναδελφική και παραγωγική, και προώθησε τόσο την εννοιολογική αρχιτεκτονική όσο και τα πρακτικά παραδοτέα της διδακτορικής μου εργασίας.
Λίγα λόγια για την Αναστασία Δρικάκη(ς)
H Αναστασία Δρικάκη είναι υποψήφια διδάκτωρ φιλοσοφίας και βιοηθικής στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, όπου οι διδακτορικές της σπουδές επικεντρώνονται στην τεχνητή συνείδηση και δράση και στη διεπαφή της φιλοσοφίας του νου, της γνωστικής νευροεπιστήμης και της τεχνητής νοημοσύνης. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την αρχή της ελεύθερης ενέργειας και την προγνωστική επεξεργασία, μεθόδους Markov και την αυτοοργάνωση, τα ηθικά κριτήρια για την απόδοση δράσης και τις επιπτώσεις αυτών των πλαισίων για τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, ειδικά σε πλαίσια που σχετίζονται με την υγεία.
Νίκος Κολίσης
Σχετικά με την ερευνητική επίσκεψη
Τίτλος έρευνας: «Γενετική τροποποίηση ανθρώπινων εμβρύων και δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία: Μια συμβολαιοκρατική προσέγγιση»
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μου στο ΚΕΣ στο Ναύπλιο, επικεντρώθηκα στην μελέτη των ηθικών ζητημάτων που προκύπτουν από τη χρήση της γενετικής μηχανικής σε ανθρώπινα έμβρυα με σκοπό τη θεραπεία γενετικών ασθενειών. Οι εφαρμογές με σκοπό τη θεραπεία είναι γενικά αποδεκτές από επιστήμονες, θεωρητικούς και μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, ενώ ορισμένες πειραματικές θεραπείες έχουν ήδη αδειοδοτηθεί και εφαρμοστεί με επιτυχία σε κάποιες χώρες. Παρ’ όλα αυτά, αυτού του είδους οι χρήσεις εξακολουθούν να είναι αμφιλεγόμενες εντός της κοινότητας των ατόμων με αναπηρία και των θεωρητικών που ασχολούνται με τα δικαιώματα των αναπήρων καθώς αρκετοί υποστηρίζουν ότι ορισμένες από τις ιδέες που εμπνέουν τέτοιες πρωτοβουλίες απηχούν αντιλήψεις ευγονικής.
Κύριος στόχος μου ήταν να παρουσιάσω το σύνολο των βασικών επιχειρημάτων και αντεπιχειρημάτων πάνω στο ζήτημα, προκειμένου να προχωρήσω στην ανάπτυξη της δικής μου άποψης. Η πρόσβαση στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Harvard ήταν ιδιαίτερα βοηθητική καθώς μου έδωσε την δυνατότητα να μελετήσω τις πιο πρόσφατες δημοσιεύσεις σχετικά με τη γονιδιακή επεξεργασία ανθρώπινων και ζωικών κυττάρων, να κατεβάσω άρθρα από περιοδικά φιλοσοφίας και βιοηθικής που αφορούσαν στα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, τις έννοιες της θεραπείας και της ασθένειας, καθώς και να εξετάσω νομοθεσίες και πολιτικές υγείας διαφόρων χωρών, ιδιαίτερα σχετικές με την αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία.
Πέρα από την έρευνα και τη συγγραφή όμως, είχα την τύχη να συνεργαστώ με υποψήφιους διδάκτορες από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, οι οποίοι/ες όχι μόνο είχαν βαθιά γνώση του αντικειμένου τους αλλά ήταν και ιδιαίτερα ενδιαφέροντες/ουσες, προσιτοί/ες και υποστηρικτικοί/ες, γεγονός που έκανε τις εβδομάδες μου στο Ναύπλιο ιδιαίτερα ευχάριστες. Μέσα από τις συζητήσεις μας ήρθα σε επαφή με οπτικές που δεν είχα προηγουμένως εξετάσει και ενσωμάτωσα πολλές από τις παρατηρήσεις τους στη δουλειά μου. Επειδή τα ερευνητικά μας θέματα σχετίζονταν με τη βιοηθική, μπορέσαμε να εμβαθύνουμε ο ένας στα επιχειρήματα του άλλου. Για μένα προσωπικά, αυτή η εμπειρία υπήρξε ιδιαίτερα ωφέλιμη, καθώς με υποχρέωσε να είμαι ταυτόχρονα σύντομος αλλά και περιεκτικός στις απαντήσεις μου, στις ερωτήσεις και παρατηρήσεις συναδέλφων υποψηφίων διδακτόρων και της συμβουλευτικής ακαδημαϊκής επιτροπής, από την οποία είχα την χαρά να λάβω σχόλια και προτάσεις μετά την παρουσίασή μου.
Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω το προσωπικό του Κέντρου για την οργάνωση της διαμονής μας και για τη συνεχή τους υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος. Ο προσεκτικός τους σχεδιασμός και η αφοσίωσή τους κατέστησαν την εμπειρία συνολικά ομαλή, παραγωγική και ευχάριστη.
Λίγα λόγια για τον Νίκο Κολίση
O Νίκος Κολίσης είναι υποψήφιος διδάκτωρ φιλοσοφίας δικαίου της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Στη διατριβή του ασχολείται με ζητήματα ηθικής και δικαιοσύνης που προκύπτουν από την εφαρμογή νέων τεχνολογιών γενετικής μηχανικής στον άνθρωπο. Έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές στην πολιτική σκέψη, την ιστορία των ιδεών και τη φιλοσοφία δικαίου στο ΕΚΠΑ και στο Cambridge. Έχει γράψει άρθρα και έχει συμμετάσχει σε συνέδρια και ημερίδες με θέματα βιοηθικής, ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας.
Κορνηλία Παπαναστασίου
Σχετικά με την ερευνητική επίσκεψη
Τίτλος έρευνας: «Βιοηθικές προκλήσεις στην ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις υποβοηθούμενες αναπαραγωγικές τεχνολογίες (ΥΑΤ)»
Κατά τη διάρκεια της παραμονής μου ως ερευνήτριας στο ΚΕΣ στο Ναύπλιο, ασχολήθηκα με το κομμάτι της έρευνάς μου που επικεντρώνεται στις «Βιοηθικές προκλήσεις στην ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις υποβοηθούμενες αναπαραγωγικές τεχνολογίες (ΥΑΤ)». Το πρόγραμμα προσέφερε πολύτιμη πρόσβαση στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Harvard, η οποία ήταν εξαιρετικά πλήρης και ενημερωμένη, επιτρέποντας την αναζήτηση κρίσιμων για την έρευνά μου επιστημονικών πηγών και πρόσφατων δημοσιεύσεων. Ο αδιάλειπτος χρόνος έρευνας στο Ναύπλιο μου έδωσε τη δυνατότητα να εμβαθύνω σε επιμέρους κομμάτια της διατριβής μου και να προχωρήσω σε τμήματα της συγγραφής μου. Πέρα από το ίδιο το ερευνητικό έργο, η εμπειρία στο Ναύπλιο εμπλουτίστηκε από τη γνωριμία με τους ανθρώπους του προγράμματος: το προσωπικό, τους οργανωτές, τους συμβούλους και τους υπόλοιπους υποψήφιους διδάκτορες. Το περιβάλλον ενίσχυσε τον διεπιστημονικό προβληματισμό και την ανταλλαγή ιδεών. Συνολικά, το πρόγραμμα προσέφερε όχι μόνο τους πόρους και τον χώρο που είναι αναγκαίοι για την προώθηση της έρευνας, αλλά και ένα ανεκτίμητο δίκτυο συναδέλφων και συμβούλων.
Λίγα λόγια για την Κορνηλία Παπαναστασίου
Η Κορνηλία Παπαναστασίου είναι υποψήφια διδάκτωρ στο Τμήμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Η διδακτορική της διατριβή, με τίτλο «Πλαισιοθέτηση της ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης και των μεγάλων δεδομένων στις αναπαραγωγικές τεχνολογίες», η οποία υποστηρίχθηκε από τριετή υποτροφία του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας, αξιοποιεί μεθόδους από τα πεδία της ιστορίας και φιλοσοφίας της επιστήμης, των σπουδών επιστήμης και τεχνολογίας και των σπουδών φύλου. Έχει παρουσιάσει τμήματα της έρευνάς της σε πολυάριθμα διεθνή συνέδρια καθώς και σε θερινά και χειμερινά σχολεία, συμβάλλοντας στις συζητήσεις γύρω από την επιστήμη, την τεχνολογία και την κοινωνία. Η διατριβή της εστιάζει στη διεπιστημονική ανάλυση της ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και των μεγάλων δεδομένων στις τεχνολογίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΥΑΤ), διερευνώντας πώς αυτές οι τεχνολογίες σχεδιάζονται, αναπτύσσονται και ενσωματώνονται στο πλαίσιο των αναπαραγωγικών τεχνολογιών υπό το πρίσμα των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Η ενσωμάτωση αυτή είναι εμφανής στην ανάπτυξη και χρήση αλγορίθμων ΤΝ για την αξιολόγηση της ποιότητας των εμβρύων, την επιλογή τους, την πρόβλεψη της βιωσιμότητάς τους και τη διευκόλυνση της εμφύτευσης. Παρά το γεγονός ότι οι δυνατότητες των τεχνολογιών ΤΝ να βελτιώσουν τα ποσοστά επιτυχίας της εξωσωματικής γονιμοποίησης είναι σημαντικές, η έρευνά της τονίζει ότι οι τεχνολογίες δεν είναι ποτέ ουδέτερες· αντιθέτως, αναπαράγουν και οξύνουν κοινωνικές προκαταλήψεις και εγείρουν βαθιά ηθικά ερωτήματα. Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνά της εξετάζει επίσης ζητήματα διαφάνειας, επεξηγησιμότητας και αδιαφάνειας του «μαύρου κουτιού» που διαμορφώνεται στη διασταύρωση ΤΝ και ΥΑΤ.
Αικατερίνη Φύκα
Σχετικά με την ερευνητική επίσκεψη
Τίτλος έρευνας: «Βιοηθικές προσεγγίσεις στην προκλινική ερευνα για τη μη αλκοολική ηπατική νόσο: Ο ρόλος των πειραματικών μοντέλων ποντικού»
Η συμμετοχή μου στο πρόγραμμα «Ερευνητικές Επισκέψεις στο Ναύπλιο 2025» αποτέλεσε μια εξαιρετικά γόνιμη και εμπνευσμένη εμπειρία. Η πρόσβαση στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Harvard παρείχε ένα μοναδικό εύρος πηγών, οι οποίες ενίσχυσαν ουσιαστικά τη διδακτορική μου έρευνα και άνοιξαν νέους ορίζοντες διερεύνησης. Ιδιαίτερη αξία είχε επίσης το διεπιστημονικό πλαίσιο του προγράμματος, που διαμορφώθηκε μέσα από τη συνεργασία με τους άλλους υποψήφιους διδάκτορες και τη συμβουλευτική ακαδημαϊκή επιτροπή, διευρύνοντας τις προοπτικές μου και προσφέροντας πολύτιμες ευκαιρίες ανταλλαγής γνώσεων και ιδεών. Οι καθημερινές συζητήσεις με τους ερευνητές διαφορετικών επιστημονικών πεδίων με ενθάρρυναν να προσεγγίσω το έργο μου από εναλλακτικές οπτικές, καλλιεργώντας τη δημιουργικότητα και ενδυναμώνοντας τόσο την ακαδημαϊκή όσο και την προσωπική μου εξέλιξη. Στο πλαίσιο της ερευνητικής μου ενασχόλησης, διερεύνησα τις βιοηθικές διαστάσεις της προκλινικής έρευνας στις μεταβολικές ηπατοπάθειες, με έμφαση στις καινοτόμες και λιγότερο επεμβατικές προσεγγίσεις που θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μελλοντική ανάπτυξη της βιοϊατρικής έρευνας. Πέρα από το ερευνητικό έργο, ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η φιλόξενη και υποστηρικτική ατμόσφαιρα του ΚΕΣ, η οποία καλλιέργησε ουσιαστικές συνεργασίες, ενέπνευσε κριτικό αναστοχασμό και δημιούργησε το ιδανικό περιβάλλον για ακαδημαϊκή πρόοδο. Η παραμονή μου στο Ναύπλιο συνέβαλε καθοριστικά στην εξέλιξη της επιστημονικής μου πορείας και μου προσέφερε πολύτιμη έμπνευση και αίσθηση επιστημονικής κοινότητας.
Λίγα λόγια για την Αικατερίνη Φύκα
Η Αικατερίνη Φύκα είναι βιολόγος, απόφοιτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και κατέχει μεταπτυχιακό δίπλωμα στη μοριακή βάση των νοσημάτων του ανθρώπου από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών της σπουδών διερεύνησε τους μηχανισμούς κυτταρικής γήρανσης στα λεμφώματα μέσω πρωτεωμικής και βιοπληροφορικής ανάλυσης, ενώ η μεταπτυχιακή της έρευνα επικεντρώθηκε στη μελέτη ανοσολογικών και γενετικών δεικτών στην παχυσαρκία και τη γήρανση. Σήμερα εκπονεί τη διδακτορική της διατριβή στην Ιατρική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών με τίτλο «Καινοτόμες προσεγγίσεις στην πρόληψη και θεραπεία της ηπατικής στεάτωσης και του ηπατοκυτταρικού καρκινώματος» και με αντικείμενο τη διερεύνηση του θεραπευτικού δυναμικού φυσικών φαρμακευτικών προϊόντων σε προκλινικά μοντέλα. Παράλληλα, έχει συμμετάσχει σε ερευνητικά έργα που αφορούν τους μηχανισμούς ανοσολογικής βλάβης σε ασθενείς με σοβαρή πνευμονία, καθώς και την προκλινική αξιολόγηση νέων χημικών ενώσεων για τη θεραπεία του καρκίνου των ωοθηκών. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της βιολογίας και των υγείας, με έμφαση στη φαρμακογνωσία, τη θεραπεία νοσημάτων και τη βιοηθική, και εστιάζουν στις διεπιστημονικές προσεγγίσεις που αναδεικνύουν τη σύνδεση μεταξύ επιστήμης, υγείας και κοινωνίας.